Kuril Adaları Sorunu ve Alternatif Çözüm Yolu

Kuril Adaları Sorunu

Rusya ve Japonya aralarında İkinci Dünya Savaşı’nı sona erdiren bir barış anlaşması imzalamadılar. Bunun sebebi ise iki devlet arasındaki  Kuril Adaları meselesidir. Kuril Adaları sorunu, 70 yıla yakın devam eden zaman zaman Rusya ile Japonya arasında ipleri geren bir toprak paylaşımı sorunudur.

Sorunun başlangıcı, 1949’da Sovyetler Birliği’nin, adaları isgal etmesi ve adalarda ikamet eden tüm Japon vatandaşlarını sınır dışı etmesiyle birlikte iki devlet arasında uzun yıllar sürecek olan bu anlaşmazlık başlamıs oldu.

Adaların Konumu Adalar Hakkında Bilgi 

Aşağıdaki haritadan da görüleceği üzere Kuril Adaları hem Rusya topraklarının hem de Japon topraklarının çok yakınında önemli stratejik bir bölge.

Kuriller toplam 4 büyük adadan ve 56 küçük adacıktan oluşuyor.Bu topraklar Rusya'da Güney Kuriller olarak anılırken Japonya'da Kuzey Toprakları olarak anılıyor.En son 2005 yılında görüşen iki ülke Rusya'nın ada sahalarını ikişer ikişer bölüşme teklifinde anlaşma sağlayamadı.Çünkü Japonya tüm adalarda hak iddia ediyor.

Kuril adalarının konumu: 

Volkanik hareketler sonucu oluşmuş olan adalarda sık sık deprem oluyor.Bu adalarda ise Ruslar,Ukraynalılar,Koreliler ve Tatarlar'dan oluşan yaklaşık 30.000 kişi yaşıyor.Yani bu adalarda belli bir milletin yoğunluğu yok.

Rusya ve Japonya arasındaki Pasifik sınırı 1855’de yapılan Shimoda Anlasması ile belirlenmisti.Buna göre adaların sadece en kuzeyde olanları Rusya'ya aitti.Diğerleri ise Japonya'nın adalarıydı. İkinci Dünya Savaşı sonunda Amerika’nın Japonya’yı işgali ile birlikte Japonya 1951 yılında San Fransisco Barış Anlaşması'nı imzalamak zorunda kaldı. Bu anlaşmaya göre Japonya Kuril Adaları üzerindeki tüm iddialarından vazgeçiyordu. Ancak Sovyetler Birliği'nin bu anlaşmayı imzalamamış olması ve aynı şekilde Japonya'nın da hak iddia ettiği adaları Kuril Adalar zincirinin devamı olarak kabul etmiyor olması hak iddia edilen topraklar üzerinde bu anlaşmayı geçersiz kıldı.

1956 yılında Japonya ve Sovyetler Birliği, Sovyetler Birliği’nin 1955’de Almanya ile olan savaşını tek taraflı olarak bitirdiği açıklamasından sonra ortak bir bildiri imzaladılar. Bu bildiriye göre Sovyetler Birliği,en güneydeki (Shikotan ve Habomai) adalarını Japonya’ya vermeyi kabul etmişti. Bu adalar Japonya’nın hak iddia ettiği toprakların sadece yüzde 7’sine karşılık geliyordu ve diğer iki ada hakkında Sovyetler Birliği bir söz vermemişti. Dolayısıyla bu gelişme de krize bir çözüm getiremedi. Aynı öneriyi Rusya 1993, 2001 ve 2005’de tekrarladı ancak Japonya’dan bir karşılık bulamadı.

2005 yılında Avrupa Parlamentosu da Çin, Tayvan ve Uzak Doğu ile ilişkiler hakkında aldığı kararın 15. maddesinde Rusya tarafından işgal edilmiş olan Kuzey Toprakları’nın (Güney Kuril Adaları) Japonya’ya geri verilmesi çağrısını yaptı.

Rusya'nın izlediği Kırım politikası göz önüne alındığında Rusya elindeki topraklardan vazgeçmeyi asla düşünmüyor ve güneydeki 2 büyük ada ve etrafındaki adacıkların Japonya'ya,kuzeydeki 2 büyük ada ve etrafındaki adacıkların Rusya'ya verilmesi teklifini sürdürüyor.

Rusya'nın bu adalardan vazgeçmemesinin bir sebebi de ada etrafında olan petrol ve doğalgaz rezervleridir.Ancak iki ülke arasındaki kriz nedeniyle iki ülkede bu rezervleri kullanamıyor.

Dmitri Medvedev, Kuril Adaları’nı ziyaret eden ilk Rus Devlet Başkanı olarak tarihe geçmiştir.Bu ziyareti kendi ülke topraklarını ziyareti gibi gösterdiği için Japonya tarafından ağır eleştirilere maruz kalmıştır.

Gayri Resmi Putin-Abe Görüşmesi

Rusya’nın Soçi kentinde 6 Mayıs 2016 tarihinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Japonya Başbakanı Sindzo Abe arasında gayri resmi bir görüşme gerçekleşti. Daha sonra kapalı kapılar ardından yapılan görüşmelerde, Japon Başbakanı Abe’nin, Putin’e ekonomik işbirliği planı teklif ettiği ortaya çıktı. Japon Nikkei gazetesine göre, Abe’nin Putin’e teklif ettiği plan belgesi sekiz maddeden oluşmakta ve Rusya’nın Doğu Sibirya bölgesinde sıvılaştırılmış gaz fabrikası, hava alanları, limanlar, sağlık tesisleri ve diğer altyapı yatırımlarını içermektedir.

Abe-Putin görüşmesinin ana maddesi barış anlaşmasının imzalanması ve Kuril Adaları meselesiydi.Çünkü bir ortaklık için önce bu sorunun çözülmesine ihtiyaç var.

Uluslararası Barış Vakfı Carnegie Endowment'tın Çözümü

• Rusya, Shikotan ve Habomai adalarını terketmelidir. Bu adalar Japonya tarafından hak iddia edilen toprakların yalnızca yüzde 7’sini kapsamaktadır, ve Moskova 1956’da ortak bir bildiri ile zaten bu adaları vermeyi kabul etmişti.
• Japonya adalarda ve Rusya’da ekonomik faaliyetleri desteklemelidir.Doğrudan kamu sektörü yatırımı ve Japonya’nın özek sektörü için pozitif ekonomik teşvikler adalarda, Rusya’nın Uzak Doğusu’nda ve Siberya’da ekonomik büyümeyi besleyecektir.
• Rusya ve Japonya bir müşterek ekonomik bölge kurmalıdır. Farklı ekonomik ve yasal bir rejimi idare eden ve bir Rus-Japon otoritesi tarafından işletilen bu dört adayı kapsayan bir müşterek ekonomik bölge alnın gelişmesine katkı sağlayacaktır.
• Rusya ve Japonya siyasi bir anlaşmaya varmalıdırlar. Tüm bölge askerden arındırılmalıdır ve başlangıçta diğer iki adanın, Iturup ve Kunashir, Rusya tarafından idare edilmesine devam edilmelidir. Er ya da geç tüm adalar Japonya’ya entegre edilmelidir. 50 yıl sonra Iturup ve Kunashir adaları Japonya hukukuna ve egemenliğine geçmelidir. Müşterek ekonomik rejim bir diğer elli yıl için daha devam etmeli ve kalıcı Rus mukimler adalarda kalmakta özgür olmalıdır.

Japonya ve Rusya arasında yaşanan Kuril Adaları sorunu ile ilgili İngilizce bir belgesel;

Bir türlü çözülemeyen Kuril Adaları meselesi ile ilgili son gelişme ise 2017 yılında yaşandı. Rus haber sitesi Sputnik'e göre Japonya artık bu sorunun çözüme kavuşması için önemli adımlar atacak. Ancak iki ülkenin temsilcilerinin bir araya yeniden gelmesi de yine sorunun çözümü için olumlu bir adıma sebep olmadı.